Zama (ZAMA) là dự án crypto gì?

Zama là một dự án hạ tầng crypto tập trung vào việc đưa quyền riêng tư vào các blockchain công khai theo cách thực tế. Dự án sử dụng Fully Homomorphic Encryption (FHE), cho phép smart contract xử lý dữ liệu đã mã hóa mà không cần giải mã. Nghe có vẻ học thuật, nhưng kết quả rất cụ thể: DeFi riêng tư, thanh toán kín đáo và các cuộc đấu giá công bằng, vẫn chạy trên những mạng như Ethereum. Không phải che giấu hoạt động, mà là bảo vệ thông tin nhạy cảm.

Token ZAMA đóng vai trò gì trong hệ thống?

ZAMA là token điều phối của giao thức. Phí được thanh toán bằng ZAMA rồi bị đốt, trong khi các operator hạ tầng nhận token mới làm phần thưởng. Mô hình này khá đơn giản nhưng có chủ ý: sử dụng nhiều thì đốt nhiều, bảo mật thì cần phát hành. Phí được neo theo usd, nên chi phí dễ đoán hơn ngay cả khi giá token biến động.

Thực tế đã biết gì về vesting và mở khóa?

Chưa phải tất cả đều rõ ràng. Lịch vesting của team và investor vẫn chưa công bố đầy đủ. Nhưng phần dành cho công chúng thì rất rõ: 10% tổng cung được phân bổ cho community sale và đấu giá kín, và toàn bộ số này mở khóa ngay tại thời điểm claim. Không cliff, không mở khóa tuyến tính. Thanh khoản đến ngay từ ngày đầu.

Tổng cung ZAMA được phân bổ như thế nào?

Nhìn chung gồm investor vòng Series A và B, team, các ưu đãi cho hệ sinh thái và 10% phân bổ công khai. Tỷ lệ chi tiết ngoài phần public sẽ được công bố trong tokenomics hoàn chỉnh. Vì các vòng gọi vốn lớn đã xong, các đợt phát hành sau nhiều khả năng tập trung cho operator và tăng trưởng hệ sinh thái.

Ai đã đầu tư vào Zama và dự án có bao nhiêu usd đứng sau?

Tổng cộng Zama đã huy động $130M usd. Series A ($73M vào tháng 3/2024) do Multicoin Capital và Protocol Labs dẫn dắt. Series B ($57M vào tháng 6/2025) do Pantera Capital dẫn đầu. Ngoài ra còn có Blockchange Ventures, Stake Capital và các angel như Anatoly Yakovenko, Juan Benet, Gavin Wood. Đây là một danh sách mang đậm màu hạ tầng và tầm nhìn dài hạn.

Cuối cùng thì public sale đã diễn ra như thế nào?

Đợt phân phối công khai kết thúc vào tháng 1/2026, bao gồm community sale, CoinList và một Dutch auction kín. Tổng cộng tối đa 10% nguồn cung được chào bán. Người trúng nhận ZAMA ERC-20 ngay khi claim, còn bid không khớp được hoàn trả onchain. Điểm quan trọng: không có lockup sau bán cho phần public.

ZAMA hiện đã giao dịch ở đâu chưa?

Có rồi, nhưng hiện tại chủ yếu ở thị trường phái sinh. Các cặp futures đã xuất hiện trên Binance Futures, OKX Futures và Gate.io Futures, chủ yếu giao dịch với usdt. Spot listing được kỳ vọng sẽ đến sau, nên thanh khoản hiện tập trung ở perpetuals.

Zama liên quan gì đến stablecoin và thanh toán bằng usd?

Một use case rõ ràng là stablecoin riêng tư. Với FHE, các giao dịch kiểu usdt có thể diễn ra onchain nhưng số dư và giá trị vẫn được mã hóa. Mạng lưới xác thực đầy đủ, chỉ là không công khai con số. Kiểu “riêng tư lặng lẽ” này lại rất hợp với ngân hàng và fintech.

Những rủi ro nào cần lưu ý?

FHE vẫn khá nặng về tính toán, nên khả năng mở rộng phụ thuộc vào tối ưu phần mềm và phần cứng trong tương lai. Hạ tầng ban đầu còn permissioned, quá trình phi tập trung sẽ diễn ra dần dần. Và như mọi dự án về quyền riêng tư, rủi ro pháp lý — đặc biệt với tài sản gắn với usd — vẫn là một dấu hỏi. Tiềm năng lớn, nhưng con đường không hề bằng phẳng.